Sollicitaties screenen: hoe doe je dat nu kandidaten AI gebruiken?

Een verzorgde brief kost met AI nog maar een minuut. Wat zegt een sollicitatie dan nog, en hoe screen je zonder goede mensen kwijt te raken?

Door Ken Pauw, Head Of Recruitment

Volgens het CBS had in 2025 39 procent van de Nederlanders van 18 jaar en ouder in de drie maanden ervoor AI gebruikt, bijvoorbeeld om tekst te maken. Onder werklozen in Nederland gebruikte volgens Eurostat 49,9 procent generatieve AI. Een verzorgde brief zegt daardoor weinig. Screen op wat AI niet invult: harde eisen, concrete ervaring en een kort gesprek.

Eind september zei de topman van LinkedIn in een interview dat werkzoekenden duidelijk meer sollicitaties versturen dan voor de pandemie, en dat werkgevers steeds moeilijker zien wie het werk echt kan. Hoeveel meer het in Nederland is, meet niemand. Wat wel vaststaat: een brief en een cv kosten de sollicitant minder moeite dan ooit, en daarmee zeggen ze ook minder over de schrijver.

Hoeveel sollicitanten gebruiken AI?

Precies weten we het niet, want niemand houdt bij welke brieven met AI zijn geschreven. Wat het CBS wel meet, is hoe gewoon het gereedschap is geworden. In 2025 had 57 procent van de volwassenen weleens een chatbot gebruikt, en bij de 18- tot 25-jarigen was dat 90,4 procent. Wie een vacature voor starters of jonge vakmensen openzet, kan ervan uitgaan dat vrijwel elke sollicitant zo'n hulpmiddel kent.

Dat is op zich geen probleem. AI gebruiken voor een brief lijkt op vroeger een vriend laten meelezen, alleen sneller. Het probleem zit ergens anders: de moeite die een sollicitatie kostte, was voor jou als werkgever een signaal. Dat signaal valt weg.

Waarom zegt een sollicitatiebrief minder dan vroeger?

Een brief deed drie dingen. Hij liet zien dat iemand de vacature had gelezen, dat diegene kon schrijven en dat er moeite was gedaan voor juist jouw functie. Een taalmodel doet alle drie in een minuut. Het neemt de woorden uit je vacaturetekst over, schrijft foutloos en klinkt gemotiveerd, ook bij de twintigste sollicitatie van die dag.

Dezelfde hulpmiddelen schaven ook het cv bij op de woorden uit je vacature. Een filter dat op trefwoorden zoekt, laat dan vooral door wie het best heeft overgeschreven. Zo krijg je een stapel die er beter uitziet dan ooit, terwijl er niet meer passende mensen in zitten. Komt er veel binnen en past er weinig, dan ligt het vaak ook aan de vacature zelf; daarover lees je meer bij verkeerde sollicitanten.

En het kost tijd. Wie elke brief serieus leest, besteedt meer uren aan dezelfde vacature, terwijl de beste kandidaten intussen elders in gesprek gaan. Wat je doet als dat je mensen boven het hoofd groeit, staat bij een overbelast recruitmentteam.

Hoe screen je sollicitaties als elke brief er goed uitziet?

Door minder naar de tekst te kijken en meer naar wat iemand kan laten zien. Vijf dingen helpen.

Zet de harde eisen vooraan. Welke twee of drie dingen moet iemand echt hebben: een rijbewijs, een diploma, beschikbaarheid in het weekend, een werkvergunning? Vraag die in het sollicitatieformulier met een korte vraag. Een antwoord op een concrete vraag kun je nagaan, een mooie alinea niet.

Vervang de brief door een vraag over het werk. Vraag niet waarom iemand bij jou wil werken, maar iets wat alleen iemand met ervaring kan beantwoorden. Welke machine heb je het laatst ingesteld, en wat ging er mis? Hoeveel bedden had je afdeling? Ook dat antwoord kan met AI zijn geschreven, maar in het gesprek merk je snel of het van de sollicitant zelf komt.

Bel binnen een paar dagen. Een telefoongesprek van tien minuten zegt meer dan elke brief. Het is ook het moment waarop de kandidaat merkt dat jij anders bent dan de andere werkgevers bij wie diegene die week solliciteerde.

Wijs niet af omdat een brief naar AI klinkt. Een detector geeft een kans, geen bewijs, en wie de brief met hulp schreef, kan nog steeds de beste voor de functie zijn. Beoordeel de inhoud: klopt wat er staat met het cv en met wat iemand aan de telefoon vertelt?

Filter je zelf met AI, houd dan een mens ertussen. Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens is al snel sprake van een geautomatiseerd besluit in de zin van artikel 22 van de AVG als een score volledig automatisch tot stand komt en bepaalt wie doorgaat. Dat mag alleen onder voorwaarden. Lees daarnaast steeds een steekproef van de afgewezen sollicitaties met de hand na. Welke regels er verder gelden en wat er in december 2027 bijkomt, staat in Welke EU-regels gelden er nu voor AI in werving?

Wordt de stapel te groot om zelf goed te screenen, dan kun je dat werk ook laten doen. Bij RPO neemt een externe partij de werving onder jouw naam over, inclusief het eerste contact en de opvolging, terwijl jij de keuze houdt.

Wat vragen werkgevers ons over AI in sollicitaties?

Kun je een sollicitatiebrief van AI herkennen?

Soms, maar niet betrouwbaar genoeg om iemand erop af te wijzen. Teksten van een taalmodel zijn vaak algemeen, herhalen de woorden uit de vacature en noemen weinig dat je kunt nagaan. Dat laatste is het bruikbare deel. Kijk dus niet of een brief met AI is geschreven, maar of er iets concreets in staat dat je in het gesprek kunt navragen. Staat dat er niet in, dan zegt de brief weinig, wie hem ook schreef.

Moet je sollicitanten afwijzen die AI gebruiken?

Nee, en je raakt er goede mensen mee kwijt. Volgens het CBS gebruikte in 2025 al 39 procent van de volwassenen AI, en voor jongeren is een chatbot gewoon gereedschap. Vraagt de functie dat iemand zelf goed kan schrijven, test dat dan in de procedure: een korte schrijfopdracht tijdens het gesprek zegt meer dan een brief die thuis is gemaakt.

Mag je zelf AI gebruiken om sollicitaties te screenen?

Ja, met voorwaarden. Een systeem dat zelfstandig bepaalt wie afvalt, valt al snel onder artikel 22 van de AVG, en vanaf december 2027 gelden strengere Europese regels voor AI in werving. Gebruik AI daarom om voor te sorteren en samen te vatten, laat een recruiter die er verstand van heeft beslissen, en lees af en toe na wat er is afgevallen. Waar AI in werving wel helpt, lees je bij AI in recruitment.

Moet je de motivatiebrief dan schrappen?

Voor veel functies wel. Vooral bij praktische en operationele functies kan een brief juist mensen tegenhouden die niet graag schrijven, terwijl hij weinig zegt over hoe ze het werk doen. Vervang hem door twee of drie korte vragen over ervaring en beschikbaarheid. Bij functies waarin schrijven het werk is, kun je hem houden, maar beoordeel hem dan samen met een schrijfopdracht in het gesprek.

SocialFind werft voor werkgevers die structureel mensen nodig hebben en schreef dit artikel op basis van de cijfers van het CBS en Eurostat en de uitleg van de Autoriteit Persoonsgegevens, nagekeken op 6 november 2026. Wil je zulke artikelen in je mail, schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief.

Onze nieuwsbrief

Wat wij tegenkomen in ons werk voor werkgevers, kort samengevat in één mail: nieuwe artikelen, cijfers over de arbeidsmarkt en wat daar praktisch uit volgt.

Ongeveer één mail per week. Afmelden kan met één klik onderaan elke mail. Wat wij met je gegevens doen, staat in onze privacyverklaring.

We gebruiken cookies

Deze website gebruikt cookies om goed te werken en om het gebruik van de site te meten. Statistieken en marketing gebruiken we alleen met jouw toestemming. Je keuze kun je altijd aanpassen via "Cookie-instellingen" in de footer.